Vật lý Lớp 10. Xác định biến, đối chứng, số lần lặp, nguồn sai số và giới hạn kết luận từ bảng dữ liệu.
Kiến thức cần nhớ
**1. Câu hỏi đo lường**
Phải xác định rõ đại lượng cần tìm, phạm vi giá trị và độ chính xác mong muốn. Từ đó mới chọn phương pháp, dụng cụ và số lần đo.
**2. Biến trong thí nghiệm**
Biến độc lập được chủ động thay đổi; biến phụ thuộc được đo; biến kiểm soát phải giữ ổn định. Nếu mục tiêu chỉ đo một hằng số, vẫn cần kiểm soát những yếu tố làm kết quả thay đổi.
**3. Đo trực tiếp và gián tiếp**
Ưu tiên đo trực tiếp khi khả thi và đủ chính xác. Đo gián tiếp hữu ích khi đại lượng khó đọc trực tiếp nhưng cần thêm phép đo đầu vào và phân tích lan truyền sai số.
**4. Hiệu chuẩn và kiểm tra điểm 0**
Hiệu chuẩn so dụng cụ với chuẩn đã biết; chỉnh điểm 0 hoặc ghi độ lệch trước khi đo. Một dụng cụ cho số lặp lại tốt vẫn có thể lệch hệ thống nếu chưa hiệu chuẩn.
**5. Đo lặp và lấy mẫu**
Đo lặp cùng điều kiện để đánh giá ngẫu nhiên. Khi đại lượng thay đổi theo vị trí/thời gian, cần lấy mẫu đại diện thay vì lặp đúng một điểm không đại diện.
**6. Độ chụm và độ đúng**
Độ chụm: các kết quả gần nhau. Độ đúng: kết quả gần giá trị quy chiếu. Có thể chụm nhưng không đúng do sai số hệ thống; có thể trung bình gần chuẩn nhưng từng lần rất phân tán.
**7. Bảng và đồ thị**
Đặt biến độc lập trên trục ngang, biến phụ thuộc trên trục dọc, ghi đơn vị và thang đều. Đường xu hướng thể hiện quan hệ chung, không nhất thiết nối lần lượt mọi điểm.
**8. Tuyến tính hóa**
Nếu mô hình $y=kx$, hệ số góc cho $k$. Với quan hệ $y=kx^2$, có thể vẽ $y$ theo $x^2$. Chỉ tuyến tính hóa khi mô hình dự đoán rõ biến đổi cần dùng.
ezonthi