Vật lý Lớp 10. Phân loại biến dạng kéo–nén, đàn hồi–không đàn hồi từ lực tác dụng và trạng thái sau khi bỏ lực.
Kiến thức cần nhớ
**1. Biến dạng là gì?**
Biến dạng là sự thay đổi hình dạng hoặc kích thước của vật dưới tác dụng của lực. Muốn phân loại đúng phải xét **các lực tác dụng lên vật**, không xét riêng chiều chuyển động của cả vật.
**2. Biến dạng kéo và nén**
- **Kéo:** hai đầu bị tác dụng bởi các lực hướng ra xa nhau, chiều dài theo phương lực tăng.
- **Nén:** hai đầu bị tác dụng bởi các lực hướng vào nhau, chiều dài theo phương lực giảm.
Một vật còn có thể bị uốn, xoắn hoặc trượt; chúng không đồng nhất với kéo/nén thuần túy.
**3. Biến dạng đàn hồi**
Sau khi bỏ lực, vật trở lại hình dạng và kích thước ban đầu hoặc gần như ban đầu. Khi đang biến dạng, vật sinh ra lực đàn hồi có xu hướng chống lại nguyên nhân gây biến dạng.
**4. Biến dạng không đàn hồi**
Sau khi bỏ lực, vật còn biến dạng dư. Đất sét bị ép, dây kim loại bị kéo quá mức là các ví dụ thường gặp. “Mềm” không đồng nghĩa “không đàn hồi”: cao su mềm vẫn có thể hồi phục tốt.
**5. Giới hạn đàn hồi**
Định luật Hooke chỉ áp dụng trong miền đàn hồi tuyến tính. Nếu tải vượt giới hạn cho phép, vật có thể không hồi phục hoàn toàn, nên không được tiếp tục dùng quan hệ tỉ lệ một cách máy móc.
**6. Dấu hiệu nhận dạng nhanh**
Hãy hỏi lần lượt: lực ở hai đầu hướng ra hay hướng vào; kích thước nào thay đổi; sau khi bỏ lực vật có trở lại trạng thái đầu không; tải có vượt miền làm việc cho phép không.
**7. Lỗi cần tránh**
- Đồng nhất mọi biến dạng với biến dạng đàn hồi.
- Dùng chiều chuyển động để kết luận kéo/nén.
- Cho vật không chuyển động thì không biến dạng.
- Cho vật mềm luôn biến dạng vĩnh viễn.
- Áp dụng Hooke ngoài giới hạn đàn hồi.
ezonthi