Vật lý Lớp 10. Phân biệt tốc độ với vận tốc; tính tốc độ trung bình, vận tốc trung bình và giá trị tức thời từ dữ liệu đơn giản.
Kiến thức cần nhớ
**1. Tốc độ và vận tốc**
Tốc độ mô tả mức nhanh chậm và không âm. Vận tốc là vector, mô tả cả mức nhanh chậm và hướng; trong một chiều dấu biểu thị chiều.
**2. Tốc độ trung bình**
$v_{tb}^{(tốc\ độ)}=\frac{s_{tổng}}{\Delta t_{tổng}}$
Tổng thời gian thường gồm cả thời gian nghỉ nếu đề xét toàn hành trình.
**3. Vận tốc trung bình**
Trong chuyển động thẳng:
$\bar v=\frac{\Delta x}{\Delta t}=\frac{x_2-x_1}{t_2-t_1}$
Nếu trở về vị trí đầu, vận tốc trung bình bằng 0 dù tốc độ trung bình khác 0.
**4. Tức thời**
Tốc độ tức thời là độ lớn vận tốc tại một thời điểm, gần với số chỉ tốc kế. Trên đồ thị $x-t$, vận tốc tức thời là độ dốc tiếp tuyến.
**5. Trung bình nhiều chặng**
Không lấy trung bình cộng các tốc độ trừ trường hợp trọng số phù hợp. Dùng:
$v_{tb}=\frac{\sum s_i}{\sum t_i}$
Nếu biết $s_i,v_i$, tính $t_i=s_i/v_i$ trước.
**6. Hai chặng cùng thời gian**
Nếu hai tốc độ $v_1,v_2$ được duy trì trong thời gian bằng nhau, tốc độ trung bình là $(v_1+v_2)/2$. Điều này không đúng khi hai quãng đường bằng nhau.
**7. Hai chặng cùng quãng đường**
Với hai quãng đường bằng nhau:
$v_{tb}=\frac{2v_1v_2}{v_1+v_2}$
Đây là trung bình điều hòa và nhỏ hơn trung bình cộng nếu $v_1\ne v_2$.
**8. Đổi đơn vị**
$1\,m/s=3{,}6\,km/h$
Đơn vị phải thống nhất trước khi cộng thời gian/quãng đường.
ezonthi