Sinh học Lớp 10. Luyện cấu tạo và đặc điểm virus.
Kiến thức cần nhớ
**1. Virus là thực thể vô bào**
Virus không có cấu trúc tế bào, không có ribosome và hệ chuyển hóa độc lập. Ngoài tế bào chủ, virion là hạt virus hoàn chỉnh nhưng không tự sinh trưởng hay tạo ATP.
**2. Cấu trúc tối thiểu**
Mọi virus có vật chất di truyền là **DNA hoặc RNA** và vỏ protein gọi là capsid. Genome mang thông tin; capsid bảo vệ genome, tham gia bám/xâm nhập ở một số virus và quyết định hình dạng hạt.
**3. Capsid và capsomere**
Capsid được tạo từ các đơn vị protein. Cấu trúc có thể xoắn, khối đa diện hoặc phức tạp. Không được gán màng sinh chất, tế bào chất, nhân hay bào quan cho virus.
**4. Vỏ ngoài và gai bề mặt**
Một số virus có vỏ lipid lấy từ màng tế bào chủ, trên đó có protein/glycoprotein virus. Vỏ và gai giúp nhận diện, bám hoặc hòa màng; không phải mọi virus đều có vỏ ngoài.
**5. Genome virus đa dạng**
Genome có thể là DNA hoặc RNA, một hay hai mạch, một phân tử hoặc nhiều đoạn. Trong phạm vi phổ thông, nguyên tắc quan trọng là một virion điển hình không đồng thời mang cả DNA và RNA làm genome.
**6. Kí sinh nội bào bắt buộc**
Virus phải dùng ribosome, năng lượng, nucleotide, amino acid và nhiều enzyme của tế bào chủ để tạo thành phần mới. Vì thiếu bộ máy độc lập, virus không “phân đôi” như vi khuẩn.
**7. Tính đặc hiệu vật chủ**
Bám vào tế bào cần sự phù hợp giữa protein virus và thụ thể tế bào. Sau khi bám, virus còn phải vượt các hàng rào nội bào và sử dụng được bộ máy chủ; vì vậy bám được chưa chắc hoàn thành chu trình.
**8. Phổ vật chủ và hướng mô**
Một virus có thể chỉ nhiễm một số loài, loại tế bào hoặc mô nhất định do thụ thể và điều kiện nội bào. Đột biến protein bề mặt có thể thay đổi khả năng bám nhưng không tự động làm virus thích nghi hoàn toàn với vật chủ mới.
ezonthi