Sinh học Lớp 10. Luyện chu kì tế bào và nguyên phân.
Kiến thức cần nhớ
**1. Chu kì tế bào**
Chu kì gồm kì trung gian và pha phân bào. Kì trung gian thường gồm $G_1$ (sinh trưởng), S (nhân đôi DNA) và $G_2$ (chuẩn bị phân bào). Không được gọi toàn bộ kì trung gian là “pha nghỉ”.
**2. Các điểm kiểm soát**
Điểm kiểm soát đánh giá kích thước, dinh dưỡng, tổn thương DNA, việc nhân đôi DNA và sự gắn của nhiễm sắc thể với thoi phân bào. Nếu điều kiện không đạt, chu kì có thể dừng để sửa chữa hoặc tế bào đi vào chết theo chương trình.
**3. Phân biệt nhiễm sắc thể, chromatid và DNA**
Số nhiễm sắc thể được đếm theo số tâm động. Sau pha S, mỗi nhiễm sắc thể gồm hai chromatid chị em và lượng DNA gấp đôi, nhưng số nhiễm sắc thể chưa đổi. Khi hai chromatid tách tâm động, mỗi chromatid trở thành một nhiễm sắc thể.
**4. Mốc số lượng cần nhớ**
Với tế bào lưỡng bội:
- $G_1$: $2n$ nhiễm sắc thể đơn, $2C$ DNA.
- Sau S, $G_2$, kì đầu và kì giữa: $2n$ nhiễm sắc thể kép, $4C$ DNA.
- Kì sau trong toàn tế bào: tạm tính $4n$ nhiễm sắc thể đơn, vẫn $4C$ DNA; mỗi cực nhận $2n,2C$.
- Sau phân chia: mỗi tế bào con $2n,2C$.
**5. Kì đầu và kì giữa**
Kì đầu: nhiễm sắc thể co xoắn, thoi phân bào hình thành, màng nhân dần biến đổi. Kì giữa: nhiễm sắc thể kép co xoắn cực đại và xếp trên mặt phẳng xích đạo; mỗi chromatid chị em nối với sợi thoi hướng về cực đối diện.
**6. Kì sau và kì cuối**
Kì sau: tâm động phân chia, chromatid chị em tách và đi về hai cực. Kì cuối: nhiễm sắc thể dãn xoắn, nhân tái lập. Phân chia tế bào chất tạo hai tế bào con; cơ chế ở tế bào động vật và thực vật khác nhau.
**7. Kết quả và ý nghĩa nguyên phân**
Từ một tế bào mẹ tạo hai tế bào con thường có bộ nhiễm sắc thể giống nhau và giống tế bào mẹ nếu không có đột biến. Nguyên phân giúp sinh trưởng, thay thế, tái sinh và sinh sản vô tính ở nhiều sinh vật.
**8. Bài toán số tế bào**
Nếu mọi tế bào đều nguyên phân đồng bộ, không chết và mỗi lần tạo hai tế bào:
$N=N_0\times2^k$
Trong đó $N_0$ là số tế bào ban đầu, $k$ là số lần nguyên phân. Chỉ dùng công thức khi các giả thiết này được thỏa.
ezonthi