Sinh học Lớp 10. Suy luận bào quan hoặc cấu trúc phát triển từ chức năng chuyên hóa của tế bào.
Kiến thức cần nhớ
**1. Chuyên hóa tế bào**
Các tế bào trong cơ thể có cùng bộ gene cơ bản nhưng biểu hiện các nhóm gene khác nhau, tạo hình dạng, bào quan và protein phù hợp nhiệm vụ. Chuyên hóa không có nghĩa mỗi tế bào chỉ thực hiện duy nhất một hoạt động.
**2. Tế bào tiết protein**
Tế bào sản xuất nhiều enzyme hoặc hormone protein thường có nhiều ribosome, lưới nội chất hạt, Golgi và túi tiết. Chuỗi cấu trúc này hỗ trợ tổng hợp, biến đổi, đóng gói và xuất bào.
**3. Tế bào cần nhiều năng lượng**
Tế bào cơ, tế bào vận chuyển chủ động mạnh hoặc tế bào hoạt động liên tục thường có nhiều mitochondria. Số mitochondria phản ánh nhu cầu ATP, không trực tiếp chứng minh tế bào quang hợp.
**4. Tế bào hấp thu**
Tế bào biểu mô ruột có vi nhung mao làm tăng diện tích bề mặt và nhiều protein vận chuyển; tế bào lông hút có phần kéo dài tăng tiếp xúc với đất. Cấu trúc tăng diện tích chỉ hữu ích khi đi kèm màng và cơ chế vận chuyển phù hợp.
**5. Tế bào quang hợp và tế bào vận chuyển oxygen**
Tế bào mô lá quang hợp có nhiều chloroplast. Hồng cầu trưởng thành ở động vật có vú mất nhân và nhiều bào quan, tạo thêm không gian cho hemoglobin nhưng giảm khả năng tổng hợp, sửa chữa.
**6. Cách suy luận cấu trúc–chức năng**
- Xác định nhiệm vụ chính.
- Xác định sản phẩm, năng lượng hoặc trao đổi cần thiết.
- Chọn bào quan/hình dạng hỗ trợ trực tiếp.
- Viết chuỗi: cấu trúc phát triển → quá trình hiệu quả hơn → chức năng được thực hiện tốt hơn.
**7. Lỗi cần tránh**
- Cho mọi tế bào nhân thực có số bào quan giống nhau.
- Chọn bào quan theo tên quen thuộc, không theo nhiệm vụ.
- Cho mất nhân luôn là bệnh lí; một số tế bào chuyên hóa bình thường có đặc điểm này.
- Suy một cấu trúc chỉ có một hệ quả duy nhất.
ezonthi