Sinh học Lớp 10. Vận dụng kiến thức phân tử sinh học để đánh giá thực phẩm, chế biến, sức khỏe và ứng dụng DNA.
Kiến thức cần nhớ
**1. Khẩu phần cần cân bằng chức năng**
Carbohydrate cung cấp năng lượng nhanh và chất xơ; lipid dự trữ năng lượng, tạo màng và hỗ trợ hấp thu vitamin tan trong lipid; protein cung cấp amino acid và nhiều chức năng; vitamin, khoáng và nước tham gia điều hòa. Không nhóm nào nên bị đánh giá chỉ bằng “tốt” hoặc “xấu”.
**2. Amino acid thiết yếu**
Amino acid thiết yếu là loại cơ thể không tổng hợp được hoặc không tổng hợp đủ, nên phải nhận từ khẩu phần. “Thiết yếu” không có nghĩa chỉ tồn tại trong một loại thức ăn hoặc quan trọng hơn mọi amino acid khác.
**3. Chất béo và sức khỏe**
Cơ thể cần lipid nhưng loại và lượng quan trọng. Acid béo no, không no và trans có tác động khác nhau. Nhãn “không chất béo” không tự bảo đảm thực phẩm lành mạnh nếu sản phẩm nhiều đường, muối hoặc năng lượng.
**4. Chế biến và biến tính protein**
Nấu chín làm nhiều protein biến tính và kết tụ; thường không phá hủy toàn bộ amino acid hay liên kết peptide. Biến tính có thể làm protein dễ tiếp cận enzyme tiêu hóa hơn, đồng thời nhiệt quá mức có thể làm giảm một số giá trị dinh dưỡng.
**5. Carbohydrate và chất xơ**
Đường đơn/đôi thường được hấp thu hoặc sử dụng nhanh hơn polysaccharide phức tạp. Cellulose không được người tiêu hóa thành glucose nhưng góp phần tạo chất xơ, hỗ trợ hoạt động tiêu hóa và hệ vi sinh đường ruột.
**6. Ứng dụng DNA**
DNA được dùng trong nhận dạng, xét nghiệm quan hệ, chẩn đoán, nghiên cứu tiến hóa và công nghệ sinh học. Kết luận nhận dạng phải dựa trên nhiều marker, chất lượng mẫu, tần suất allele và xác suất; một marker giống nhau không chứng minh danh tính tuyệt đối.
**7. Đánh giá tuyên bố dinh dưỡng hoặc công nghệ**
- Xác định phân tử và cơ chế liên quan.
- Kiểm tra lượng, đối tượng và điều kiện sử dụng.
- Phân biệt bằng chứng thực nghiệm với quảng cáo.
- Xem xét lợi ích, rủi ro và phương án thay thế.
- Tránh suy từ một thành phần đến toàn bộ chất lượng sản phẩm.
**8. Lỗi cần tránh**
- Loại bỏ hoàn toàn một nhóm dinh dưỡng mà không có chỉ định.
- Cho protein chỉ cung cấp amino acid, không thể cung cấp năng lượng.
- Đồng nhất biến tính với mất hoàn toàn giá trị dinh dưỡng.
- Xem một kết quả DNA đơn lẻ là bằng chứng tuyệt đối.
ezonthi