Sinh học Lớp 10. Phân biệt nguyên tố đa lượng, vi lượng và giải thích khả năng tạo khung phân tử đa dạng của carbon.
Kiến thức cần nhớ
**1. Các nguyên tố cấu tạo cơ thể sống**
Cơ thể sống chứa nhiều nguyên tố hóa học, trong đó C, H, O, N chiếm tỉ lệ lớn và tham gia phần lớn phân tử hữu cơ. Vai trò của một nguyên tố phụ thuộc cấu trúc và quá trình nó tham gia, không chỉ phụ thuộc tỉ lệ khối lượng.
**2. Nguyên tố đa lượng và vi lượng**
- **Đa lượng:** cơ thể cần với lượng tương đối lớn, thường tham gia cấu trúc và nhiều quá trình sống.
- **Vi lượng:** cần với lượng rất nhỏ nhưng có thể là thành phần enzyme, hormone hoặc chất điều hòa thiết yếu.
Cách phân loại dựa trên nhu cầu tương đối, không phải mức độ quan trọng.
**3. Thiếu hoặc thừa đều có thể gây hại**
Thiếu iodine có thể ảnh hưởng hormone tuyến giáp; thiếu iron ảnh hưởng hemoglobin. Ngược lại, một số nguyên tố vi lượng ở nồng độ cao có thể gây độc. Vì vậy “cần thiết” không đồng nghĩa “càng nhiều càng tốt”.
**4. Vì sao carbon tạo khung phân tử đa dạng?**
Carbon có 4 electron hóa trị nên có thể tạo bốn liên kết cộng hóa trị bền với nhiều nguyên tử, kể cả với carbon. Carbon tạo được mạch thẳng, mạch nhánh, vòng và liên kết đơn, đôi, ba, tạo nền tảng cho sự đa dạng của hợp chất hữu cơ.
**5. Bộ khung carbon và nhóm chức**
Bộ khung carbon quyết định kích thước, hình dạng cơ bản; các nhóm chức gắn vào khung làm thay đổi tính phân cực, khả năng phản ứng và chức năng sinh học. Hai phân tử có cùng số nguyên tử nhưng cách sắp xếp khác nhau có thể có tính chất khác.
**6. Cách giải câu hỏi**
- Nếu hỏi đa lượng/vi lượng: xét lượng cơ thể cần, không suy từ vai trò.
- Nếu hỏi hậu quả thiếu chất: nối nguyên tố với phân tử hoặc quá trình cụ thể.
- Nếu hỏi carbon: nêu hóa trị 4 và khả năng tự liên kết thành nhiều dạng khung.
- Tránh khẳng định tuyệt đối khi dữ kiện chỉ nói một chức năng.
**7. Lỗi cần tránh**
- Cho rằng vi lượng không quan trọng.
- Cho rằng mọi nguyên tố có nhiều trong cơ thể đều chỉ làm cấu trúc.
- Xem carbon tồn tại chủ yếu dưới dạng ion trong phân tử hữu cơ.
- Đồng nhất nhu cầu thiết yếu với việc bổ sung không giới hạn.
ezonthi